Vragen & Antwoorden

Competenties psychodiagnostisch werkende*
(*waar psychodiagnostisch werkende staat kan ook PPA-er of HBO-TP er gelezen worden)

Soms vraagt een werkgever naast een functieomschrijving om een competentieprofiel. Ook wordt in het werkveld regelmatig de vraag gesteld wat een psychodiagnostisch werkende op de werkvloer kan en wat van hem/haar verwacht kan worden. Het begrip competentie (vaardigheid) betekent eigenlijk “zichtbaar gedrag in een beroepsmatige context” of “een bepaalde combinatie van kennis, vaardigheden en houdingen die aansluit bij de eisen die aan een functie gesteld worden”.
Grofweg kunnen de volgende competenties onderscheiden worden: competenties die het gedrag van de psychodiagnostisch werkende beschrijven en competenties om de beroepstaken uit te voeren. Dit resulteert in: 

• Gedragscompetenties 
• Beroepscompetenties

Gedragscompetenties 

• Professionele ontwikkeling 
• Kwaliteitsgerichtheid 
• Ethiek 
• Methodisch werken 
• Zelfstandigheid 
• Initiatiefrijk en innovatief 
• Flexibiliteit 
• Samenwerken 
• Klantgerichtheid 
• Organisatiesensitiviteit 
• Communicatie zowel mondeling als schriftelijk

Beroepscompetenties 

• Diagnostiek: voorbereidend, uitvoerend en verwerkend. Uiteenvallend in begeleidingsgerichte diagnostiek, behandelingsgerichte diagnostiek en selectiediagnostiek 
• Interventie en preventie; opstellen, signaleren en uitvoeren 
• Rapporteren, adviseren en doorverwijzen

De vermelde competenties zijn vrij algemeen omschreven. Binnen elk werkveld* krijgt iedere competentie een specifieke invulling en eigen accenten, omdat in ieder werkveld andere onderzoeksmethoden en instrumenten worden gebruikt, andere interventieplannen worden opgesteld en uitgevoerd en op een andere manier wordt gerapporteerd en geadviseerd aan cliënt, team en/of supervisor.
*Werkvelden die onderscheiden kunnen worden zijn: 

1. gezondheidszorg en klinische werkveld 
2. onderwijs en orthopedagogische werkveld 
3. werkveld arbeid en organisatie (A&O)

De competenties van de psychodiagnostisch werkende verder uitgewerkt

Gedragscompetenties

1. Professionele ontwikkeling:
   Kunnen reflecteren op eigen handelen en dit refereren aan waarden, normen en visie van het beroep. 
2. Kwaliteitsgerichtheid:
   Hoge eisen stellen aan kwaliteit van het eigen product en hiernaar handelen.
3. Ethiek:
   Een visie hebben op goed en kwaad ten aanzien van het vakgebied, de mens, maatschappij en arbeid. Oog hebben voor ethische dilemma’s en hiermee op professionele wijze om kunnen gaan. De VVP beroepscode is hierin leidend. 
4. Methodisch werken:
   Analyseren van een probleem, maken van een helder en uitvoerbaar onderzoeksplan, inzetten van relevante onderzoeksinstrumenten, interpreteren en integreren van de resultaten en het komen tot conclusies. 
5.  Zelfstandigheid:
   Op eigen kracht taken uitvoeren en tot een goed einde brengen, uit eigen beweging acties voorstellen en/of ondernemen. De PDW-er werkt te allen tijde onder eindverantwoordelijkheid van een GZ- of klinisch psycholoog 
6. Initiatiefrijk en innovatief:
   Uit zichzelf beginnen, kansen signaleren en ernaar handelen. Ondernemend, nieuwsgierig en kritisch zijn. 
7. Flexibiliteit:
   Open staan voor andere waarden en normen, kunnen wisselen van rol of perspectief. Iets anders doen als de situatie dat vraagt. 
8. Samenwerken:
   Bijdragen aan een gezamenlijk resultaat, ook wanneer het onderwerp niet direct van persoonlijk belang is. 
9. Klantgerichtheid:
   De behoeften en wensen van de klant onderzoeken, hierop anticiperen en hoge prioriteit geven aan klanttevredenheid en servicebereidheid. 
10. Organisatiesensitiviteit:
    Het onderkennen van de gevolgen van de eigen beslissingen en activiteiten op andere delen van de organisatie. 
11. Communicatie:
    Belangrijkste doelen hierbij zijn informeren, overtuigen en beïnvloeden. Dit gebeurt middels mondelinge- en schriftelijke communicatie en luisteren.

Beroepscompetenties

1. Diagnostiek: voorbereidend, uitvoerend en verwerkend. Uiteenvallend in begeleidingsgerichte diagnostiek, behandelingsgerichte diagnostiek en selectiediagnostiek
   De professional vervult in het kader van de diagnostiek de rollen van onderzoeker, analist, ontwerper, coach en adviseur. Hij is algemeen competent in het opzetten en uitvoeren van psychologische onderzoek en specifiek competent op het terrein ten behoeve waarvan het onderzoek wordt uitgevoerd.
   Diagnostiek omhelst de volgende activiteiten:
   1. Het analyseren van de vraagstelling omtrent gedrag naar onderliggende psychologische processen in relatie tot de omgevingscontext
   2. Het op een methodische wijze komen tot een probleemstelling en vraagstelling
   3. Het inrichten van het psychologisch onderzoek waarbij zelf een keuze voor methodieken en instrumenten wordt gemaakt
   4. Het uitvoeren van het onderzoek, waarbij cliënten een situatie wordt geboden waarin zij zich gestimuleerd voelen optimaal te presteren en waarbij afname op deskundige wijze plaatsvindt.
   5. Het interpreteren van de onderzoeksgegevens: het trekken van conclusies uit de verzamelde gegevens, het toetsen van de gestelde hypothesen en de integratie van de resultaten in een vaststelling van de oorzaak van de problematiek.
   6. Het schriftelijk en mondeling rapporteren van de onderzoeksresultaten aan cliënt en/of opdrachtgever. 
2. Interventie en preventie
   Interventie omvat crisisinterventie, training, individuele en groepsgesprekken, counseling, gestructureerde therapie en systeemgerichte interventie. Begeleiding, training en deelbehandeling zijn hier een onderdeel van. Interventies kunnen betrekking hebben op sociale of communicatieve vaardigheden, stresshantering, leidinggeven, schoolse vaardigheden, cognitieve- en neuropsychologische functies.
   Hierbij passen de volgende activiteiten: 
   1. Het opzetten, uitvoeren, opvolgen en bijsturen van interventies
   2. Het ontwikkelen van een begeleidingsstrategie en deze bespreken met cliënt/opdrachtgever 
   3. Het uitvoeren, opvolgen, evalueren en bijsturen van de begeleiding
      Bij preventie horen de volgende activiteiten: 
   4. Het doen van preventieve diagnostiek; opsporen van risicogedrag, -groepen en –situaties.
   5. Het signaleren van problemen 
   6. Het organiseren van preventieactiviteiten zoals voordrachten, voorlichting en training 
3. Rapporteren, adviseren en doorverwijzen 
   1. Het bespreken van de uitkomsten van het onderzoek met de cliënt 
   2. Het opstellen van een schriftelijke onderzoeksrapportage 
   3. Het adviseren van mogelijke oplossingen op basis van de onderzoeksresultaten, hierbij samen met de cliënt verschillende mogelijkheden afwegen en zoeken naar haalbare oplossingen 
   4. Het doorverwijzen naar deskundigen

Samenvattend is de psychodiagnostisch werker een specialist in psychodiagnostiek. Hij/zij beschikt over specialistische kennis en kunde en is competent een onmisbare en kwalitatief hoge bijdrage te leveren in het psychodiagnostisch proces.

Opgemaakt ten behoeve van de Vereniging Van Psychodiagnostisch werkenden op november 2009

(NB: lees PDW-er/PPA-er waar alleen PDW-er staat.)
Als PDW-er kun je in verschillende sectoren terechtkomen, afhankelijk van je interesse.

Gezondheidszorg: Een PDW- er in de gezondheidszorg signaleert en analyseert welke factoren psychopathologie veroorzaakt. Je kan werken in een instelling voor de geestelijke of lichamelijke gezondheidszorg, denk aan een GGZ instelling, een ziekenhuis, een revalidatiecentrum of een psychiatrische (poli-)kliniek.

Pedagogische of onderwijskundige sector:
Een PDW-er in de pedagogische sector voert onderzoek uit bij kinderen van de basisschool, het voortgezet- of het speciaal onderwijs. Leer- of gedragsstoornissen en opvoedingsvraagstukken vormen hier de kern. Je onderzoekt de mate van schoolrijpheid, het ontwikkelingsniveau of factoren van sociaal-emotioneel gedrag. Je werkt bijv. bij een onderwijsadviesdienst, schoolbegeleidingsdienst of school voor speciaal onderwijs.

Arbeid- en organisatiesector: Diagnostisch onderzoek is nuttig bij de selectie van sollicitanten. Het gaat om de vraag of iemand geschikt is voor een functie. Of je analyseert waarom een werknemer minder goed functioneert. PDW-ers kunnen gaan werken voor o.a. een bureau voor Werving en Selectie, een psychologisch adviesbureau of een Arbo-dienst.

Uit een werkveldonderzoek is gebleken dat bijna 80 % van de VVP leden een functie hebben binnen de eerste twee genoemde sectoren. Respectievelijk 67 % in de gezondheidszorg en 12,5 % in het onderwijs.

(NB: lees PDW-er/PPA-er waar alleen PDW-er staat.)
Als PDW-er stel je psychologische testprogramma's samen en je neemt deze ook af. Deze kunnen gericht zijn op vragen omtrent intelligentie, persoonlijkheid en/of persoonlijk-sociaal functioneren. Inhoud en functie: de functie omvat het afnemen en uitwerken van psychologisch testmateriaal en de rapportage daarvan. Je werkt samen met een psycholoog of orthopedagoog. Het onderzoeksdeel is jouw verantwoordelijkheid. De psycholoog of orthopedagoog gaat over de therapie of behandeling die volgt. Sommige PDW-ers worden ingeschakeld bij het geven van trainingen of deelbehandelingen. Eventuele taken als PDW-er kunnen zijn: 

• Gespreksvoering (anamnese) en observatie van cliënt of patiënt; 
• samenstellen van psychologisch testprogramma; 
• afnemen van de test; 
• conclusies trekken uit testresultaten; 
• deeldiagnoses stellen; 
• rapporteren aan en bespreken met psycholoog of orthopedagoog; 
• deelnemen aan teamoverleg; 
• begeleiden van (PDW- of psychologie-)stagiaires; 
• beheer van testotheek.

• Goedkoper de mogelijkheid tot scholing en bijscholing middels op maat gemaakte modules op (post-)HBO-niveau.
• Er zijn regiobijeenkomsten met beroepsgerichte thema’s 
• Leden ontvangen 4 keer per jaar het verenigingsblad VVP 
• Leden krijgen een inlogcode zodat men toegang heeft tot bijvoorbeeld het meest actuele nieuws, informatie over tests, vacaturenieuws, voorbeeld functieomschrijvingen enzovoort. 
• Toegang tot de jaarlijkse Algemene Leden Vergadering in Utrecht waarbij leden van hun stemrecht gebruik kunnen maken.

In Nederland zijn de volgende opleidingen mogelijk:

• De opleiding Psychologisch-Pedagogisch Assistent (PPA). Dit is een opleiding die onder auspiciën van het NIP, de NVO en de VVP gegeven wordt bij de LOI (zgn.afstandsonderwijs) 
• Diverse HBO-opleidingen Bachelor Toegepaste Psychologie, verspreid over heel Nederland. Deze opleidingen zijn zowel vol- als deeltijd te volgen. Enkele hiervan worden gegeven in de vorm van afstandsonderwijs (schriftelijk). Zie voor een volledig overzicht en doorlinks naar de diverse opleidingen de informatie onder het tabblad Opleidingen van deze website.

Afhankelijk van de werkgever, het werkveld, de taken en verantwoordelijkheden worden psychodiagnostisch werkenden in het onderwijs vaak ingeschaald in schaal 4 tot 8, in de gezondheidszorg vaak in schaal 40 tot 55.

Met name de beschrijving van taken en verantwoordelijkheden is belangrijk voor (onderhandeling over) de inschaling.

De salarisschalen zijn te vinden in de CAO omschrijving van het betreffende werkveld op het internet.